Spis treści:
- Stan faktyczny
- Stan prawny i rozstrzygnięcie
- „Niebieska Karta” – prawo wglądu do akt i dostęp do dokumentacji
- Czym jest „Niebieska Karta” i kto w niej uczestniczy?
Procedura „Niebieskiej Karty” to skoordynowany system pomocy dla osób, które doznają przemocy domowej. W jej ramach zbierane są dane osób zarówno doznających przemocy, jak i ją stosujących. Sama procedura nie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej, a dokumentacja z nią związana podlega ścisłej ochronie danych osobowych.
W sytuacji, w której wnioskodawca ma zapewniony dostęp do żądanych informacji publicznych w innym trybie, w tym przypadku w trybie wynikającym z przeprowadzonego postępowania kryzysowego, wyłączone jest stosowanie trybu z ustawy o dostępie do informacji publicznej. Mniej więcej taki wniosek można wysnuć z trzech postanowień WSA w Szczecinie wydanych 31 lipca 2025 r. odpowiednio w sprawach o sygnaturach: I SAB/Sz 70/25, I SAB/Sz 71/25 i I SAB/Sz 72/25.
Chociaż ta krótka, i raczej powszechnie znana, teza nie powinna budzić cienia wątpliwości co do swojej prawidłowości, to może stanowić pole do dyskusji. W jakim zakresie prawo dostępu do informacji publicznej może być wykorzystywane we własnej sprawie? Przy ominięciu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (dalej: uppd), które przewidują dosyć rygorystyczne regulacje dotyczące prawa dostępu do akt sprawy procedury „Niebieskiej Karty”. Zagadnienie to jest o tyle ważne, że rośnie świadomość społeczna dotycząca przeciwdziałania zjawisku przemocy domowej, w tym obowiązujących narzędzi prawnych.
Stan faktyczny
Wszystkie trzy rozstrzygnięcia zapadły na tle tego samego stanu faktycznego. Skarżący złożył skargę na bezczynność dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Szczecinie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Wniosek zatytułował Żądanie wyjaśnień dotyczących interwencji oraz podstawy prawnej przetwarzania danych osobowych. Kierował do organu administracji publicznej różne pisma, w tym wnioski o udostępnienie informacji publicznej i skargi, których przedmiotem były potencjalne nadużycia proceduralne czy żądanie udostępnienia dokumentacji.
Skarżący nie otrzymał jakiejkolwiek odpowiedzi ze strony jednostki. Sygnalizował także wątpliwości dotyczące podstaw interwencji pracowników socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Szczecinie w rodzinie skarżącego i procedur weryfikacji zgłoszenia poprzedzającego interwencję kryzysową.
Stan prawny i rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w drodze postanowienia odrzucił skargi złożone przez skarżącego, uznając je za niedopuszczalne na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: ppsa). Zgodnie z art. 3 § 2 ppsa kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- decyzje administracyjne;
- postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
- inne niż określone w pkt 1–3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
- pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego;
- opinie, o których mowa w art. 119 zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;
- akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1–4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1–3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Bezczynność na gruncie dostępu do informacji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ppsa ma miejsce m.in., gdy podmiot zobowiązany nie podejmuje wniosku i nie wydaje decyzji odmawiającej dostępu do informacji publicznej, udziela informacji niepełnej bądź niezgodnej z wnioskiem bądź udziela wnioskodawcy niesatysfakcjonującej odpowiedzi (zob. m.in. wyrok WSA w Olsztynie z 16 grudnia 2025 r., II SAB/ Ol 145/25).
Należy zwrócić uwagę na treść art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej: udip). Ustawodawca wskazuje w nim, że przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Przepis ten jest ogólnym przykładem reguły kolizyjnej, tzn. przepis szczególny ma pierwszeństwo przed przepisem ogólnym (lex specialis derogat legi generali).
„Niebieska Karta” – prawo wglądu do akt i dostęp do dokumentacji
Kwestię tę reguluje art. 9c ust. 4 uppd, zgodnie z którym, poza przypadkami wskazanymi w ustawie, do dokumentacji wytworzonej przy realizacji zadań, o których mowa w art. 9b, dostęp mają wyłącznie członkowie zespołu interdyscyplinarnego i grup diagnostyczno-pomocowych oraz osoby doznające przemocy domowej (art. 9c ust. 1 pkt 1 uppd), a także osoby stosujące przemoc domową (art. 9c ust. 1 pkt 3 uppd). Z dostępu jest wyłączona dokumentacja zawierająca dane osób zarówno doznających przemocy domowej, jak i zgłaszających podejrzenie jej stosowania. Udostępnienie tych danych mogłoby spowodować zagrożenie życia, zdrowia lub bezpieczeństwa tych osób. Dotyczy to zwłaszcza:
- formularzy „Niebieska Karta” zawierających dane osób doznających przemocy domowej;
- protokołów z posiedzeń zespołu interdyscyplinarnego i grup roboczych, chyba że dotyczą wyłącznie działań podejmowanych wobec osób, co do których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc domową, oraz osób ją stosujących;
- notatek i dokumentów wytworzonych przy realizacji zadań, o których mowa w art. 9b, chyba że dokumenty te dotyczą wyłącznie działań podejmowanych wobec osób, co do których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc domową, oraz osób ją stosujących;
- innych dokumentów zgromadzonych przy realizacji zadań, o których mowa w art. 9b, których udostępnienie mogłoby spowodować zagrożenie życia, zdrowia lub bezpieczeństwa osób doznających przemocy domowej lub osób zgłaszających podejrzenie jej stosowania.
O ile osoba doznająca przemocy domowej ma pełny dostęp do dokumentacji w ramach procedury „Niebieskiej Karty”, o tyle osoba stosująca tę przemoc ma ograniczony dostęp. Nie może mieć bowiem wglądu do dokumentów, w których pojawiają się dane osób doznających przemocy domowej i osób zgłaszających podejrzenie jej stosowania. Ich udostępnienie mogłoby spowodować zagrożenie życia, zdrowia lub bezpieczeństwa tych osób.
Na marginesie można zasygnalizować, że na podstawie § 14 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskiej Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” zarówno osobom doznającym przemocy domowej, jak i ją stosującym przysługuje dostęp do dokumentacji wytworzonej w ramach realizowanej procedury w zakresie ich dotyczącym. Najpierw muszą jednak uzyskać zgodę zespołu interdyscyplinarnego, w siedzibie ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych, który zapewnia obsługę organizacyjno-techniczną zespołu interdyscyplinarnego.
Poza kolizją przepisów, czy dana informacja bądź dokument mogą zostać udostępnione na zasadach wynikających z udip, pojawia się jeszcze jedna wątpliwość. Czy wnioskodawca zainteresowany udostępnieniem konkretnej informacji o charakterze publicznym może korzystać z konstytucyjnego prawa, jakim jest prawo dostępu do informacji publicznej, jeżeli prawo to jest wykorzystywane wyłącznie w jego własnym interesie, a wnioskowane informacje dotyczą i są powiązane z osobą wnioskującego? Stawia to podmiot zobowiązany w niezręcznej sytuacji. Z jednej strony na podstawie art. 2 ust. 2 udip od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Z drugiej natomiast – dany podmiot jest zobowiązany stosować regułę kolizyjną i badać „pierwszeństwo” konkretnego przepisu. Tutaj także orzecznictwo sądowoadministracyjne, szczególnie dynamicznie rozwijające się w zakresie dostępu do informacji publicznej, daje wyraźny sygnał, że zapytanie dotyczące „sprawy własnej” o ile może dotyczyć informacji publicznej, o tyle powinno być rozpatrywane na zasadach obowiązujących dla procedury, na podstawie której jest prowadzona „sprawa własna”.
Czym jest „Niebieska Karta” i kto w niej uczestniczy?
Zgodnie z art. 9d ust. 1 uppd podejmowanie interwencji w środowisku odbywa się na podstawie procedury „Niebieskiej Karty” i nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy domowej ani osoby stosującej przemoc. Procedura „Niebieskiej Karty” obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez osoby, o których mowa w art. 9a ust. 11–11d uppd w związku z uzasadnionym podejrzeniem stosowania przemocy domowej. Zgodnie z postanowieniem WSA w Krakowie z 30 października 2025 r. (III SAB/ Kr 111/25):
W konsekwencji stwierdzić należy, że ogół czynności podejmowanych przez Zespół Interdyscyplinarny, związany z założeniem, prowadzeniem oraz zakończeniem procedury „Niebieskiej Karty” nie kształtuje bezpośrednio uprawnień lub obowiązków członków rodzin dotkniętych przemocą ani osób podejrzanych o stosowanie takiej przemocy. Wszczęcie procedury „Niebieskiej Karty” nie kreuje żadnego stosunku administracyjnego, a więc nie powodują powstania bezpośrednich uprawnień lub obowiązków osób objętych tą procedurą. Tym samym czynności te nie mogą być kwalifikowane jako akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ppsa.
Więcej aspektów postępowania w ramach „Niebieskiej Karty” przybliżył również WSA w Krakowie, wskazując m.in., że:
- celem procedury „Niebieskiej Karty” jest zmniejszenie liczby spraw, w których może dochodzić do przemocy w rodzinie, natomiast strona może korzystać z prawa do obrony w innych postępowaniach;
- czynności podejmowane w ramach procedury „Niebieskiej Karty” nie kształtują żadnych uprawnień ani obowiązków zarówno dla osób uczestniczących w tej procedurze, jak i członków rodziny tych osób;
- zespół interdyscyplinarny stanowi zbiór przedstawicieli różnych instytucji, którzy w ramach obowiązków służbowych realizują wspólne zadanie, natomiast nie jest to podmiot, który może zostać uznany za jakikolwiek organ;
- postępowanie w sprawie „Niebieskiej Karty” nie podlega kognicji sądów administracyjnych w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ppsa, co potwierdza dotychczasowe orzecznictwo sądowoadministracyjne (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 27 października 2025 r., III SAB/Gd 445/25).
Postępowanie czy też procedura „Niebieskiej Karty” może kojarzyć się z innymi klasycznymi postępowaniami administracyjnymi, karnymi lub cywilnymi. Problem procedury „Niebieskiej Karty” polega jednak na tym, że w tejże procedurze nie występują strony postępowania, które mają sporne interesy, brakuje także organu prowadzącego postępowanie bądź wydającego stosowne rozstrzygnięcia i przeprowadzającego postępowanie dowodowe. Procedura „Niebieska Karta” ma raczej charakter pomocowo-profilaktyczny i docelowo ma prowadzić do wyeliminowania zjawiska przemocy domowej występującej w konkretnym środowisku, realizując równocześnie zadanie tworzenia gminnego systemu przeciwdziałania przemocy domowej (art. 6 ust. 2 uppd).
Autor
Damian Aptowicz
Autor jest radcą prawnym specjalizującym się w prawie pomocy społecznej oraz postępowaniu administracyjnym; posiada kilkuletnie doświadczenie w pomocy prawnej udzielanej na rzecz jednostek sektora finansów publicznych.
